Οι άνθρωποι των χρόνων αυτών ασχολούνται με τη γεωργία, επεξεργάζονται την πέτρα και για πρώτη φορά χρησιμοποιούσαν πηλό για την κατασκευή αγγείων.
Σκορπισμένοι σ' όλο το νησί, κατοικούν βασικά σε σπηλιές, όπως στη Ζάκρο και την Αγία Φωτιά στην Ανατολική Κρήτη, στην Αμνισό, στα βουνά του Λασιθίου στην Κεντρική Κρήτη και στο Γερακάρι Ρεθύμνου, στο Κουμαρόσπηλο, την Πλατυβόλα και την Γαύδο στη Δυτική.
Παράλληλα όμως αρχίζουν να χτίζονται και οικισμοί, που λείψανά τους έχουν βρεθεί στα βαθύτερα στρώματα της Κνωσού και της Φαιστού, καθώς και μοναχικά σπίτια, όπως στον Κατσαμπά Ηρακλείου και την Μαγκασά της Σητείας.

Γύρω στα 2600 Π.Χ με την μετανάστευση των λαών από την Μικρά Ασία, ίσως και από την Λιβύη, αρχίζει στο νησί ο περίφημος Μινωικός πολιτισμός, που χωρίζεται χρονολογικά σε 4 περιόδους, βασισμένες στην πρώτη οικοδόμηση, καταστροφή, ανοικοδόμηση και τελική καταστροφή των ανακτορικών κέντρων του νησιού.

Τα σημαντικότερα ανάκτορα αποκαλύφθηκαν στην κεντρική και ανατολική Κρήτη (Κνωσός, Φαιστός, Μάλια και Ζάκρος), αλλά και στη δυτική η αρχαιολογική έρευνα άρχισε πρόσφατα να φέρνει στο φως τα ερείπια αξιόλογου κέντρου μέσα στην πόλη των Χανίων.

Ανάμεσα σ' αυτά την πρώτη θέση έχει το ανάκτορο του Μίνωα στην Κνωσό, του μυθικού βασιλιά που το όνομά του δόθηκε από τον Έβανς στον Μινωικό πολιτισμό.

Η ζωή σ' αυτό άρχισε γύρω στα 1900 Π.Χ, στην αρχή της παλαιοανακτορικής περιόδου, όταν μια άγνωστη αιτία, σ' όλο το νησί, διάφορα βασιλικά γένη συγκέντρωναν στα χέρια τους την ανώτατη εξουσία, κι άρχιζαν να χτίζουν ανάκτορα. Το ανάκτορο της Κνωσού χτίστηκε πάνω σ' ένα χαμηλό λόφο, σε μια έκταση 22000 τ.μ. Γύρω σ' αυτόν ιδρύθηκε η πόλη της Κνωσού, που τη σημασία της μπορούμε να υπολογίσουμε από τα δύο λιμάνια της.